Trong hệ thống thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) tại Việt Nam, bên cạnh phương pháp kê khai thuế dựa trên lợi nhuận, pháp luật còn quy định phương pháp kê khai thuế TNDN trực tiếp trên doanh thu nhằm đơn giản hóa nghĩa vụ thuế đối với một số đối tượng đặc thù. Việc hiểu rõ đối tượng áp dụng và cách kê khai thuế TNDN trực tiếp trên doanh thu không chỉ giúp người nộp thuế thực hiện đúng quy định mà còn hạn chế rủi ro sai sót, truy thu và xử phạt hành chính về thuế.

1. Đối tượng áp dụng kê khai thuế TNDN trực tiếp trên doanh thu

Không phải doanh nghiệp nào cũng áp dụng kê khai thuế TNDN trực tiếp trên doanh thu. Việc nắm rõ đối tượng kê khai thuế TNDN trực tiếp trên doanh thu giúp doanh nghiệp tránh rủi ro về thuế.

1.1. Thuế TNDN trực tiếp trên doanh thu là gì?

Thuế TNDN trực tiếp trên doanh thu là phương pháp tính thuế trong đó thuế phải nộp được xác định bằng cách áp dụng tỷ lệ (%) trên doanh thu, thay vì xác định thu nhập chịu thuế sau khi trừ chi phí hợp lý, hợp lệ.

Phương pháp này thường được áp dụng trong các trường hợp không xác định được đầy đủ chi phí, hoặc đối với các tổ chức nước ngoài kinh doanh tại Việt Nam không theo chế độ kế toán Việt Nam.

1.2. Đối tượng kê khai thuế TNDN trực tiếp trên doanh thu

Căn cứ theo Khoản 2, Điều 11, Luật thuế TNDN 2025 thuế TNDN trực tiếp trên doanh thu chủ yếu áp dụng đối với nhà thầu nước ngoài, nhà thầu phụ nước ngoài có hoạt động kinh doanh hoặc phát sinh thu nhập tại Việt Nam.

Cụ thể, đối tượng áp dụng bao gồm:

- Doanh nghiệp nước ngoài có cơ sở thường trú tại Việt Nam nộp thuế đối với thu nhập chịu thuế phát sinh tại Việt Nam mà khoản thu nhập này không liên quan đến hoạt động của cơ sở thường trú;

- Doanh nghiệp nước ngoài không có cơ sở thường trú tại Việt Nam, bao gồm cả các doanh nghiệp kinh doanh thương mại điện tử, kinh doanh dựa trên nền tảng số, nộp thuế đối với thu nhập chịu thuế phát sinh tại Việt Nam.

- Doanh nghiệp có tổng doanh thu năm không quá 03 tỷ đồng trong trường hợp xác định được doanh thu nhưng không xác định được chi phí, thu nhập của hoạt động sản xuất, kinh doanh (Áp dụng mức thuế suất 15%);

- Hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã, đơn vị sự nghiệp và tổ chức khác có hoạt động sản xuất, kinh doanh hàng hoá, dịch vụ có thu nhập chịu thuế TNDN mà các đơn vị này hạch toán được doanh thu nhưng không xác định được chi phí, cụ thể bao gồm:

+ Cơ sở cung cấp dịch vụ, bao gồm cả dịch vụ tư vấn thông qua người làm công hoặc tổ chức, cá nhân khác;

+ Đại lý cho doanh nghiệp nước ngoài;

+ Đại diện tại Việt Nam trong trường hợp là đại diện có thẩm quyền ký kết hợp đồng đứng tên doanh nghiệp nước ngoài hoặc đại diện không có thẩm quyền ký kết hợp đồng đứng tên doanh nghiệp nước ngoài nhưng thường xuyên thực hiện việc giao hàng hóa hoặc cung ứng dịch vụ tại Việt Nam.

Nhóm đối tượng đặc thù nêu trên sẽ sử dụng phương pháp kê khai thuế trực tiếp trên doanh thu, đây được xem là giải pháp quản lý thuế đơn giản, phù hợp với thực tiễn phát sinh giao dịch xuyên biên giới và các giao dịch khóa xác định chi phí đầu vào.

2. Tỷ lệ thuế TNDN trực tiếp trên doanh thu

Tùy theo ngành nghề, lĩnh vực kinh doanh, tỷ lệ thuế TNDN trực tiếp trên doanh thu được áp dụng khác nhau. Một số tỷ lệ phổ biến như:

- Dịch vụ: áp dụng tỷ lệ thuế TNDN trên doanh thu cao hơn so với hoạt động thương mại;

- Xây dựng, lắp đặt (có hoặc không bao thầu nguyên vật liệu): áp dụng các tỷ lệ khác nhau;

- Sản xuất, vận tải, thương mại: áp dụng tỷ lệ thấp hơn so với dịch vụ.

Việc xác định đúng loại hình hoạt động là yếu tố quan trọng để áp dụng đúng tỷ lệ thuế, tránh kê khai sai dẫn đến truy thu và xử phạt.

3. Hướng dẫn cách kê khai thuế TNDN trực tiếp trên doanh thu

Để kê khai thuế TNDN trực tiếp trên doanh thu điều đầu tiên là cần phải nắm rõ các quy định về kê khai thuế tại Việt Nam. Dựa trên các quy định này kế toán sẽ thực hiện kê khai theo các bước như sau:

Bước 1: Xác định doanh thu tính thuế

Doanh thu tính thuế là toàn bộ số tiền bên Việt Nam thanh toán cho nhà thầu nước ngoài, chưa trừ các khoản thuế phải nộp, bao gồm cả chi phí do bên Việt Nam chi trả thay (nếu có).

Bước 2: Xác định tỷ lệ thuế TNDN trên doanh thu

Căn cứ vào:

- Nội dung hợp đồng;

- Bản chất hoạt động cung cấp hàng hóa, dịch vụ;

- Quy định về tỷ lệ thuế theo từng lĩnh vực.

Bước 3: Tính số thuế TNDN phải nộp

Công thức tính thuế TNDN trên doanh thu:

Trong đó:

1. Thu nhập tính thuế trong kỳ tính thuế được xác định như sau:

2. Thu nhập chịu thuế quy định tại khoản 1 Điều này được xác định như sau:

Bước 4: Kê khai và nộp hồ sơ thuế

Người nộp thuế thực hiện:

- Kê khai thuế theo từng lần phát sinh hoặc theo tháng, tùy trường hợp;

- Nộp tờ khai và tiền thuế đúng thời hạn theo quy định của pháp luật về quản lý thuế.

Việc kê khai hiện nay được thực hiện trực tuyến trên hệ thống thuế điện tử, giúp rút ngắn thời gian và tăng tính minh bạch.

4. Một số lưu ý quan trọng khi kê khai thuế TNDN trực tiếp trên doanh thu

Dưới đây là 5 lưu ý quan trọng khi kê khai thuế TNDN trực tiếp trên doanh thu:

- Cần phân tích kỹ hợp đồng để xác định đúng bản chất dịch vụ, tránh áp dụng sai tỷ lệ thuế;

- Trường hợp hợp đồng bao gồm nhiều hoạt động khác nhau, cần tách riêng doanh thu theo từng hoạt động để kê khai đúng;

- Lưu trữ đầy đủ hợp đồng, chứng từ thanh toán để phục vụ công tác thanh tra, kiểm tra thuế;

- Chủ động cập nhật các quy định mới để đảm bảo tuân thủ pháp luật.

Kê khai thuế TNDN trực tiếp trên doanh thu là phương pháp tính thuế đơn giản nhưng đòi hỏi sự chính xác cao trong việc xác định đối tượng, doanh thu và tỷ lệ thuế áp dụng. Việc nắm rõ đối tượng áp dụng và cách kê khai thuế TNDN trực tiếp trên doanh thu sẽ giúp doanh nghiệp, đặc biệt là các đơn vị có giao dịch với nhà thầu nước ngoài, thực hiện đúng nghĩa vụ thuế, hạn chế rủi ro pháp lý và tối ưu công tác quản lý thuế. Trong bối cảnh chính sách thuế ngày càng chặt chẽ, chủ động tuân thủ và kê khai đúng ngay từ đầu chính là giải pháp an toàn và bền vững cho doanh nghiệp.

Thu Hương.