Không ít cá nhân cho rằng việc quyết toán thuế là trách nhiệm của doanh nghiệp chi trả thu nhập, dẫn đến tâm lý chủ quan và dễ phát sinh sai sót. Trên thực tế, không phải mọi trường hợp đều được ủy quyền quyết toán thuế. Vậy, khi nào cá nhân phải tự quyết toán thuế TNCN? Bài viết này sẽ giúp người nộp thuế hiểu rõ hơn và chủ động quyết toán đúng thời hạn tránh bị xử phạt về thuế.

1. Nguyên tắc chung về quyết toán thuế TNCN

Theo quy định hiện hành, cá nhân cư trú có thu nhập từ tiền lương, tiền công phải thực hiện quyết toán thuế TNCN theo năm. Việc quyết toán có thể được thực hiện theo hai hình thức:

- Ủy quyền cho tổ chức chi trả thu nhập quyết toán thay.

- Cá nhân tự quyết toán thuế TNCN trực tiếp với cơ quan thuế.

Cá nhân chỉ được ủy quyền khi đáp ứng đầy đủ điều kiện theo quy định. Trường hợp không đáp ứng, cá nhân bắt buộc phải tự quyết toán.

2. 4 trường hợp cá nhân phải tự quyết toán thuế TNCN?

Theo quy định tại Điểm d, Khoản 6, Điều 8, Nghị định 126/2020/NĐ-CP và theo Công văn 36/CCTKV.I-CNTK hướng dẫn quyết toán thuế TNCN từ tiền lương, tiền công năm 2024 của của Chi cục Thuế khu vực 1 cá nhân thuộc một trong các trường hợp sau phải tự quyết toán thuế TNCN:

(1) Cá nhân có số thuế phải nộp thêm hoặc thừa đề nghị hoàn

Cá nhân cư trú có thu nhập từ tiền lương, tiền công trực tiếp khai quyết toán thuế TNCN với cơ quan thuế nếu có số thuế phải nộp thêm hoặc có số thuế nộp thừa đề nghị hoàn hoặc bù trừ vào kỳ khai thuế tiếp theo.

(2) Cá nhân không làm việc đủ thời gian trên lãnh thổ Việt Nam

Cá nhân có mặt tại Việt Nam tính trong năm dương lịch đầu tiên dưới 183 ngày, nhưng tính trong 12 tháng liên tục kể từ ngày đầu tiên có mặt tại Việt Nam là từ 183 ngày trở lên thì năm quyết toán đầu tiên là 12 tháng liên tục kể từ ngày đầu tiên có mặt tại Việt Nam.

(3) Cá nhân là người nước ngoài kết thúc hợp đồng làm việc và xuất cảnh

Cá nhân là người nước ngoài kết thúc hợp đồng làm việc tại Việt Nam khai quyết toán thuế với cơ quan thuế trước khi xuất cảnh. 

- Trường hợp cá nhân chưa làm thủ tục quyết toán thuế với cơ quan thuế thì thực hiện ủy quyền cho tổ chức trả thu nhập hoặc tổ chức, cá nhân khác quyết toán thuế theo quy định về quyết toán thuế đối với cá nhân. 

- Trường hợp tổ chức trả thu nhập hoặc tổ chức, cá nhân khác nhận ủy quyền quyết toán thì phải chịu trách nhiệm về số thuế TNCN phải nộp thêm hoặc được hoàn trả số thuế nộp thừa của cá nhân.

(4) Cá nhân có thu nhập từ tiền lương, tiền công đồng thời thuộc diện xét giảm thuế 

Cá nhân cư trú có thu nhập từ tiền lương, tiền công đồng thời thuộc diện xét giảm thuế do thiên tai, hỏa hoạn, tai nạn, bệnh hiểm nghèo ảnh hưởng đến khả năng nộp thuế thì không ủy quyền cho tổ chức, cá nhân trả thu nhập quyết toán thuế thay mà phải trực tiếp khai quyết toán với cơ quan thuế theo quy định.

(5) Cá nhân cư trú có thu nhập từ nước ngoài

Cá nhân cư trú tại Việt Nam có thu nhập phát sinh ở nước ngoài (đã hoặc chưa khấu trừ thuế ở nước ngoài) đều phải tự quyết toán thuế TNCN tại Việt Nam theo quy định.

3. Phân biệt trường hợp cá nhân không phải quyết toán thuế TNCN

Cá nhân thuộc trường hợp tự quyết toán thuế TNCN với cơ quan thuế, có thể không phải quyết toán thuế trong một số trường hợp đặc biệt được pháp luật cho phép.

Cụ thể, cá nhân có thu nhập từ tiền lương tiền công trong các trường hợp sau đây không phải quyết toán thuế thu nhập cá nhân:

(1) Cá nhân có số thuế TNCN phải nộp thêm sau quyết toán của từng năm từ 50.000 đồng trở xuống. Cá nhân được miễn thuế trong trường hợp này tự xác định số tiền thuế được miễn, không bắt buộc phải nộp hồ sơ quyết toán thuế thu nhập cá nhân và không phải nộp hồ sơ miễn thuế.

(2) Cá nhân có số thuế TNCN phải nộp nhỏ hơn số thuế đã tạm nộp mà không có yêu cầu hoàn thuế hoặc bù trừ vào kỳ khai thuế tiếp theo.

(3) Cá nhân có thu nhập từ tiền lương, tiền công ký hợp đồng lao động từ 03 tháng trở lên tại một đơn vị, đồng thời có thu nhập vãng lai ở các nơi khác bình quân tháng trong năm không quá 10 triệu đồng và đã được khấu trừ thuế TNCN theo tỷ lệ 10% nếu không có yêu cầu thì không phải quyết toán thuế đối với phần thu nhập này.

(4) Cá nhân được người sử dụng lao động mua bảo hiểm nhân thọ (trừ bảo hiểm hưu trí tự nguyện), bảo hiểm không bắt buộc khác có tích lũy về phí bảo hiểm mà người sử dụng lao động hoặc doanh nghiệp bảo hiểm đã khấu trừ thuế TNCN theo tỷ lệ 10% trên khoản tiền phí bảo hiểm tương ứng với phần người sử dụng lao động mua hoặc đóng góp cho người lao động thì người lao động không phải quyết toán thuế TNCN đối với phần thu nhập này.

Trong bối cảnh quản lý thuế ngày càng chặt chẽ và minh bạch, cá nhân nên chủ động rà soát thu nhập và tình trạng quyết toán hằng năm.

Cá nhân phải tự quyết toán thuế TNCN khi không đáp ứng điều kiện ủy quyền cho tổ chức chi trả thu nhập hoặc khi phát sinh các tình huống như thu nhập từ nhiều nơi, có số thuế phải nộp thêm, có nhu cầu hoàn thuế hoặc có thu nhập từ nước ngoài.

Việc nắm rõ quy định không chỉ giúp người nộp thuế chủ động thực hiện đúng nghĩa vụ, mà còn bảo đảm quyền lợi hợp pháp về hoàn thuế và bù trừ thuế. 

Thu Hương.