Thị trường chứng khoán phát triển mạnh trong những năm gần đây kéo theo nhu cầu nắm bắt quy định thuế thu nhập cá nhân(TNCN) đối với hoạt động đầu tư ngày càng tăng. Thuế TNCN từ giao dịch chứng khoán được xem là nghĩa vụ bắt buộc của nhà đầu tư, đồng thời giúp thị trường vận hành minh bạch và ổn định hơn. Dưới đây là tổng hợp những quy định quan trọng và cách tính thuế mới mà nhà đầu tư cần nắm được.

1. Thuế TNCN chứng khoán áp dụng cho những giao dịch nào?

Thuế TNCN từ chứng khoán hiện đang áp dụng đối với các khoản thu nhập sau:

(1) Thu nhập từ chuyển nhượng chứng khoán

Các loại chứng khoán bao gồm:

- Cổ phiếu;

- Chứng chỉ quỹ;

- Trái phiếu (không bao gồm trái phiếu Chính phủ được miễn thuế);

- Quyền mua cổ phiếu;

- Chứng quyền, chứng khoán phái sinh theo quy định.

(2) Thu nhập từ cổ tức bằng tiền

- Được chia từ phần lợi nhuận của doanh nghiệp.

- Thu nhập từ cổ tức bằng cổ phiếu, cổ phiếu thưởng

- Không thu thuế tại thời điểm nhận, nhưng sẽ tính thuế khi bán.

(3) Thu nhập từ chuyển nhượng chứng khoán phái sinh

Áp dụng riêng cho hợp đồng tương lai (VN30, trái phiếu Chính phủ…).

2. Thuế suất TNCN đối với chứng khoán

Trên thực tế thuế suất thuế TNCN đối với chứng khoán sẽ căn cứ theo việc chuyển nhượng chứng khoán. Hiện tại, các mức thuế áp dụng như sau:

(1)  Chuyển nhượng cổ phiếu, chứng chỉ quỹ: Thuế suất: 0,1%/giá trị giao dịch từng lần (không quan tâm lời lỗ, miễn là phát sinh giao dịch bán sẽ phải nộp thuế).

(2)  Cổ tức bằng tiền: Thuế suất: 5% trên số tiền cổ tức nhận được (theo quy định tại Điều 10, Thông tư 111/2013/TT-BTC).

(3) Chuyển nhượng chứng khoán phái sinh: Thuế suất được tính bằng 0,1% trên giá trị lãi, trường hợp lỗ không phải nộp thuế.

3. Cách tính thuế TNCN đối với chứng khoán

Cách tính thuế TNCN đối với các loại chứng khoán tùy từng trường hợp sẽ có sự khác nhau.

3.1. Đối với cổ phiếu tính theo giá trị bán (0,1%)

Công thức tính thuế:

Số thuế phải nộp = Giá trị cổ phiếu bán × 0,1%.

Ví dụ 1:

Anh A bán 1000 cổ phiếu với giá 25.000 đồng/CP:

- Giá trị giao dịch = 25.000.000 đồng

- Thuế TNCN = 25.000.000 × 0,1% = 250.000 đồng

Anh A dù bán lỗ vẫn phải nộp thuế TNCN.

3.2. Đối với chia cổ tức bằng tiền mặt là 5%

Công thức tính thuế:

Thuế TNCN = Số tiền nhận được từ chia cổ tức × 5%

Ví dụ 2:

Công ty X nhận cổ tức 10 triệu:

=> Thuế TNCN phải nộp = 10.000.000 × 5% = 500.000 đồng.

3.3. Đối với chứng khoán phái sinh tính trên phần lãi

Công thức tính:

Thuế TNCN = Lãi ròng trong ngày × 0,1%.

Ví dụ 3:

Anh B có lãi 2.000.000 đồng trong ngày ta có:

=> Thuế TNCN phải nộp = 2.000.000 × 0,1% = 2.000 đồng

=> Trường hợp anh B lỗ thì không phải nộp thuế.

4. Quy định về người khấu trừ và nộp thuế

Theo quy định tại Điểm đ, Khoản 1, Điều 25, Thông tư 111/2013/TT-BTC thì mọi trường hợp chuyển nhượng chứng khoán đều phải khấu trừ thuế TNCN  theo thuế suất 0,1% trên giá chuyển nhượng trước khi thanh toán cho người chuyển nhượng. 

Nhà đầu tư không cần tự khai thuế mà các đơn vị sau sẽ khấu trừ và nộp thay:

- Công ty chứng khoán (đối với giao dịch mua bán).

- Doanh nghiệp niêm yết (đối với cổ tức bằng tiền).

- Trung tâm lưu ký (VSDC) cho một số giao dịch đặc biệt.

- Công ty chứng khoán, ngân hàng thương mại nơi cá nhân mở tài khoản lưu ký chứng khoán.

- Công ty quản lý quỹ nơi cá nhân ủy thác quản lý danh mục đầu tư chứng khoán.

Nhà đầu tư chỉ cần kiểm tra sao kê để theo dõi các khoản thuế mà các sàn giao dịch tính toán và trích nộp.

5. Các trường hợp được miễn thuế

Một số thu nhập chứng khoán không chịu thuế TNCN, gồm:

- Cổ tức từ trái phiếu Chính phủ;

- Chênh lệch do nhận cổ phiếu quỹ chia cho cổ đông;

- Cổ phiếu thưởng/cổ tức bằng cổ phiếu chưa bán ra;

- Thuế chỉ phát sinh khi thực hiện giao dịch bán.

Lưu ý quan trọng cho nhà đầu tư:

- Luôn kiểm tra đối chiếu thuế đã khấu trừ trên sao kê.

- Không thể hoàn thuế giao dịch cổ phiếu do áp dụng thuế trực tiếp (0,1%).

- Ghi chép lãi – lỗ cá nhân để đánh giá hiệu quả đầu tư, dù thuế không yêu cầu.

- Khi chuyển nhượng cổ phiếu riêng lẻ (OTC), vẫn phải kê khai theo quy định.

Thuế TNCN giao dịch chứng khoán được thiết kế nhằm đảm bảo công bằng và minh bạch trên thị trường. Nắm rõ mức thuế, cách tính và cơ chế khấu trừ sẽ giúp nhà đầu tư chủ động hơn trong giao dịch và quản lý lợi nhuận. Trong bối cảnh thị trường liên tục thay đổi, việc cập nhật quy định thuế là yếu tố quan trọng để đảm bảo hiệu quả đầu tư và tuân thủ pháp luật.

Thu Hương