Việc kê khai sai, khai khống thuế TNCN có thể dẫn đến nghĩa vụ nộp bổ sung và các mức xử phạt khác nhau tùy tính chất, mức độ vi phạm. Năm 2026, khi các quy định về thuế đều được siết chặt, để tránh rủi ro cả người nộp thuế và doanh nghiệp đều cần nắm được cách xử lý khi bị khai sai, khai khống thuế TNCN.

1. Khai sai, khai khống thuế TNCN được hiểu như thế nào?

Khai sai thuế TNCN là việc người nộp thuế kê khai không chính xác các thông tin làm căn cứ xác định nghĩa vụ thuế, chẳng hạn như thu nhập chịu thuế, các khoản giảm trừ, số thuế đã khấu trừ hoặc số thuế phải nộp.

Trong khi đó, khai khống thường được hiểu là cố ý đưa vào hồ sơ những thông tin, khoản thu nhập, khoản giảm trừ hoặc chứng từ không phản ánh đúng thực tế nhằm làm giảm số thuế phải nộp hoặc làm tăng số thuế được hoàn.

Do đó, không phải mọi trường hợp khai sai đều bị coi là trốn thuế và bị xử phạt, cần căn cứ vào nội dung sai phạm, số thuế bị thiếu, hồ sơ chứng từ và các điều kiện cụ thể để xác định hành vi vi phạm.

2. Xử lý khi khai sai thuế TNCN

Trường hợp khai khống có tính chất gian dối và dẫn đến làm giảm số thuế phải nộp, hành vi này có thể bị xem xét theo quy định về trốn thuế.

2.1. Xử lý khi cá nhân khai sai thuế TNCN

Khi phát hiện hồ sơ khai thuế TNCN có sai sót, người nộp thuế nên chủ động rà soát và thực hiện khai bổ sung thay vì tiếp tục sử dụng hồ sơ có thông tin không chính xác.

Theo Điều 47, Luật số 108/2025/QH15  (Luật quản lý thuế 2025) ban hành ngày 10/1/22025 quy định người nộp thuế được khai bổ sung hồ sơ khai thuế có sai, sót trong thời hạn 10 năm kể từ ngày hết thời hạn nộp hồ sơ khai thuế của kỳ tính thuế có sai, sót, trong các trường hợp luật định, như trước khi cơ quan thuế hoặc cơ quan có thẩm quyền công bố quyết định thanh tra, kiểm tra.

Hồ sơ khai bổ sung gồm:

• Tờ khai bổ sung;
• Bản giải trình khai bổ sung;
• Các tài liệu có liên quan.

Nếu việc khai bổ sung làm phát sinh thêm số thuế phải nộp, người nộp thuế phải nộp đủ số thuế thiếu và tiền chậm nộp theo quy định.

Đối với quyết toán thuế TNCN của tổ chức, cá nhân trả thu nhập, trường hợp đã nộp hồ sơ quyết toán năm mà phát hiện sai sót thì ngoài việc khai bổ sung hồ sơ quyết toán năm, có thể phải khai bổ sung tờ khai tháng, quý có sai sót tương ứng theo hướng dẫn về khai bổ sung.

2.2. Xử lý trường hợp doanh nghiệp khai khống thuế TNCN

Trường hợp doanh nghiệp cố ý kê khai thông tin không đúng thực tế nhằm làm giảm số thuế phải nộp hoặc làm tăng số thuế được hoàn, hành vi có thể bị xem xét xử lý về vi phạm pháp luật thuế, thậm chí trốn thuế. Vì vậy, cách xử lý sẽ khác nhau tùy người phát hiện là cá nhân có thu nhập hay chính doanh nghiệp.

3. Xử lý trường hợp bị khai khống thuế TNCN

3.1. Trường hợp cá nhân phát hiện doanh nghiệp khai khống thuế TNCN

Trường hợp người lao động kiểm tra thông tin thu nhập, chứng từ khấu trừ hoặc dữ liệu thuế và phát hiện doanh nghiệp kê khai thu nhập, số thuế đã khấu trừ hoặc thông tin cá nhân không đúng thực tế, cá nhân nên:

• Yêu cầu doanh nghiệp kiểm tra và giải trình về số liệu đã kê khai với cơ quan thuế.
• Đề nghị doanh nghiệp điều chỉnh hồ sơ khai thuế nếu xác định có sai sót.
• Lưu giữ các tài liệu chứng minh thu nhập thực tế như hợp đồng lao động, bảng lương, chứng từ nhận tiền, chứng từ khấu trừ thuế và các trao đổi liên quan.

Trong trường hợp doanh nghiệp không phối hợp hoặc có dấu hiệu cố ý khai khống, cá nhân có thể cung cấp thông tin, tài liệu cho cơ quan thuế có thẩm quyền để được xem xét, kiểm tra. Cá nhân có thể thực hiện theo 2 cách sau:

Cách 1: Thông tin trực tiếp đến cơ quan thuế trực tiếp quản lý thuế

• Gửi hồ sơ phản ánh trực tiếp hoặc gửi qua bưu điện, bao gồm Đơn đề nghị/đơn phản ánh; Bản cam kết không phát sinh thu nhập tại tổ chức liên quan và các tài liệu chứng minh (nếu có).

Cách 2: Thực hiện phản ánh với cơ quan thuế qua ứng dụng eTax Mobile.

• Truy cập ứng dụng eTax Mobile Chọn “Tra cứu thông tin quyết toán” trong quá trình tra cứu phát hiện sai sót chọn “Gửi thông tin đến cơ quan thuế để phản ánh”.
• Trường hợp không được giải quyết, có thể cung cấp thông tin cho cơ quan có thẩm quyền để được xem xét. Việc cơ quan chức năng tăng cường đối chiếu dữ liệu và xử lý các hành vi gian lận, trốn thuế trong năm 2026 cũng khiến doanh nghiệp cần đặc biệt chú trọng tính chính xác của hồ sơ khai thuế.

Việc chủ động rà soát và thực hiện đúng quy trình sẽ giúp người nộp thuế kịp thời điều chỉnh dữ liệu, tránh phát rủi ro bị phạt và phải nộp thêm tiền thuế.

3.2. Trường hợp doanh nghiệp tự phát hiện đã khai khống thuế TNCN

Nếu doanh nghiệp tự rà soát và phát hiện hồ sơ thuế TNCN đã nộp có thông tin khai khống hoặc sai lệch, cần chủ động xác định nguyên nhân, phạm vi và số thuế bị ảnh hưởng, sau đó thực hiện điều chỉnh theo quy định.

Từ 01/7/2026, Luật Quản lý thuế 2025 quy định người nộp thuế phát hiện hồ sơ đã nộp có sai, sót được khai bổ sung trong thời hạn 05 năm kể từ ngày hết thời hạn nộp hồ sơ của kỳ tính thuế có sai, sót, đối với các trường hợp đáp ứng điều kiện luật định.

Doanh nghiệp nên thực hiện theo hướng: Rà soát hồ sơ → xác định số liệu thực tế → lập hồ sơ khai bổ sung → nộp số thuế còn thiếu và tiền chậm nộp (nếu phát sinh) → lưu hồ sơ giải trình, chứng từ liên quan.

• Trong trường hợp việc khai khống làm thiếu số thuế phải nộp thì doanh nghiệp không chỉ điều chỉnh lại số liệu mà còn phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính phát sinh.
• Trường hợp cơ quan thuế xác định hành vi có dấu hiệu gian lận, cố ý trốn thuế thì việc tự điều chỉnh không đồng nghĩa với việc được miễn trách nhiệm xử phạt.

Lưu ý: Doanh nghiệp không nên tiếp tục sử dụng hoặc lập thêm chứng từ không đúng thực tế để “hợp thức hóa” số liệu đã khai. Khi phát hiện sai phạm, cần xác định rõ sai sót do nhầm lẫn hay hành vi cố ý khai khống, bởi đây là yếu tố quan trọng để xác định cách xử lý và mức độ trách nhiệm.

4. Khai sai thuế TNCN bị xử lý như thế nào?

Trong quá trình kê khai và quyết toán thuế thu nhập cá nhân (TNCN), doanh nghiệp hoặc cá nhân có thể phát sinh sai sót như khai thiếu thu nhập, khai sai căn cứ tính thuế, kê khai không đúng số thuế phải nộp hoặc khai khống các khoản giảm trừ, chi phí.

Theo Điều 16, Nghị định 125/2020/NĐ-CP, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 310/2025/NĐ-CP, trường hợp khai sai dẫn đến thiếu số tiền thuế phải nộp hoặc làm tăng số thuế được miễn, giảm, hoàn thì có thể bị phạt 20% số tiền thuế khai thiếu hoặc số tiền thuế được miễn, giảm, hoàn cao hơn quy định. Ngoài tiền phạt, người nộp thuế còn phải nộp đủ số tiền thuế thiếu và tiền chậm nộp phát sinh theo quy định.

5. Khai khống thuế TNCN có thể bị xử lý về hành vi trốn thuế

Năm 2026, quy định xử lý vi phạm thuế tiếp tục có những thay đổi đáng chú ý, đặc biệt khi Nghị định 291/2026/NĐ-CP chính thức có hiệu lực từ ngày 21/7/2026, sửa đổi quy định xử phạt về thuế, hóa đơn.

Trường hợp khai khống có tính chất gian dối và dẫn đến làm giảm số thuế phải nộp, hành vi có thể bị xem xét theo quy định về trốn thuế.

Theo Điều 17, Nghị định 125/2020/NĐ-CP quy định xử phạt đối với hành vi trốn thuế. Trong đó, hành vi không khai, khai sai dẫn đến thiếu thuế có thể thuộc trường hợp trốn thuế nếu không thuộc trường hợp được xử lý theo Điều 16.

Mức phạt được xác định theo số thuế trốn và tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ, cụ thể:

• Có từ một tình tiết giảm nhẹ trở lên: phạt 1 lần số thuế trốn.
• Không có tình tiết tăng nặng hoặc giảm nhẹ: phạt 1,5 lần số thuế trốn.
• Có một tình tiết tăng nặng: phạt 2 lần số thuế trốn.
• Có hai tình tiết tăng nặng: phạt 2,5 lần số thuế trốn.
• Có từ ba tình tiết tăng nặng trở lên: phạt 3 lần số thuế trốn thuế.

Ngoài tiền phạt, người vi phạm phải nộp đủ số tiền thuế trốn vào ngân sách nhà nước và thực hiện các biện pháp khắc phục hậu quả theo quy định.

6. Quy định mới cần lưu ý trong năm 2026

Từ 21/7/2026, Nghị định 291/2026/NĐ-CP có hiệu lực, sửa đổi, bổ sung một số quy định của Nghị định 125/2020/NĐ-CP (trước đó đã được sửa đổi bởi Nghị định 102/2021/NĐ-CP và Nghị định 310/2025/NĐ-CP).

Nghị định 291/2026/NĐ-CP chủ yếu sửa đổi nguyên tắc xử phạt và bổ sung quy định về xử phạt hành vi vi phạm nghĩa vụ cung cấp thông tin phục vụ mục đích trao đổi thông tin về thuế. Do đó, khi xử lý hồ sơ thuế TNCN có sai sót trong năm 2026, doanh nghiệp cần áp dụng đúng quy định đang có hiệu lực tại thời điểm xác định hành vi vi phạm.

Trên đây là cách xử lý khi bị khai sai, khai khống thuế TNCN. Khai sai và khai khống thuế TNCN có thể dẫn đến những hậu quả pháp lý khác nhau tùy thuộc vào nguyên nhân, tính chất và mức độ vi phạm.

Nếu chỉ là sai sót trong quá trình kê khai, người nộp thuế cần chủ động khai bổ sung, nộp đủ số thuế thiếu và tiền chậm nộp nếu có. Trường hợp cố ý khai khống nhằm làm giảm nghĩa vụ thuế có thể bị xử lý về hành vi trốn thuế với mức phạt tính theo số thuế trốn.

Thu Hương.