Việc đăng ký và xác định đúng người phụ thuộc có ảnh hưởng trực tiếp đến số thuế TNCN phải nộp của người lao động. Từ năm 2026, các quy định mới về người phụ thuộc được điều chỉnh, trong đó đáng chú ý là điều kiện thu nhập và hồ sơ chứng minh người phụ thuộc. Vậy khi quyết toán thuế TNCN quý 3/2026, người nộp thuế cần lưu ý những quy định nào? Tổng hợp những quy định về người phụ thuộc khi quyết toán thuế TNCN dưới đây sẽ giúp doanh nghiệp và người nộp thuế hiểu rõ hơn.

1. Đối tượng người phụ thuộc

Theo Điều 47, Nghị định 253/2026/NĐ-CP người phụ thuộc gồm:

• Con đẻ, con nuôi, con riêng của vợ/chồng dưới 18 tuổi.
• Con từ đủ 18 tuổi trở lên bị mất năng lực hành vi dân sự, là người khuyết tật hoặc không có khả năng lao động.
• Con đang học đại học, cao đẳng, trung học chuyên nghiệp, học nghề hoặc học phổ thông từ đủ 18 tuổi không có thu nhập hoặc thu nhập không vượt quá thu nhập do Bộ tài chính quy định.
• Vợ hoặc chồng của người nộp thuế.
• Cha, mẹ và cha mẹ của vợ/chồng của người nộp thuế.
• Cá nhân khác không nơi nương tựa mà người nộp thuế trực tiếp nuôi dưỡng bao gồm: anh/chị/em ruột; ông/bà nội hoặc ngoại; cô/dì ruột; cậu/chú/bác ruột; cháu ruột...

Người phụ thuộc đảm bảo là cá nhân đang sống cùng người nộp thuế và người nộp thuế có nghĩa vụ nuôi dưỡng theo quy định của Luật hôn nhân và gia đình và pháp luật liên quan khác.

2. Điều kiện về thu nhập của người phụ thuộc

Cá nhân được tính là người phụ thuộc (mà không phải là quan hệ con cái) phải đáp ứng điều kiện về thu nhập quy định tại Điều 3, Thông tư 87/2026/TT-BTC. Cụ thể, mức thu nhập bình quân tháng trong năm từ tất cả các nguồn thu nhập của người phụ thuộc không vượt quá 03 triệu đồng.

Ngoài ra, người phụ thuộc cần đáp ứng các điều kiện kèm theo khác theo quy định tại Khoản 3, Điều 47, Nghị định 253/2026/NĐ-CP gồm:

2.1. Đối với người trong độ tuổi lao động

Phải đáp ứng đồng thời các điều kiện sau:

• Không có khả năng lao động.
• Không có thu nhập hoặc có thu nhập bình quân tháng trong năm từ tất cả các nguồn thu nhập không vượt quá mức theo quy định của Bộ trưởng Bộ Tài chính (hiện là 3 triệu đồng/tháng).

2.2. Đối với người ngoài độ tuổi lao động

• Phải đáp ứng điều kiện không có thu nhập hoặc có thu nhập bình quân tháng trong năm từ tất cả các nguồn thu nhập không vượt quá mức theo quy định của Bộ trưởng Bộ Tài chính (hiện là 3 triệu đồng/tháng).

2.3. Người không có khả năng lao động

Người không có khả năng lao động tính là người phụ thuộc là người có tỷ lệ suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên xác định theo quy định của pháp luật.

3. Mức giảm trừ cho người phụ thuộc

Từ kỳ tính thuế năm 2026, mức giảm trừ gia cảnh được quy định tại Khoản 1, Điều 10, Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025 như sau:

• Mức giảm trừ đối với người nộp thuế là: 15,5 triệu đồng/tháng (186 triệu đồng/năm);
• Mức giảm trừ đối với mỗi người phụ thuộc là: 6,2 triệu đồng/tháng.

4. Nguyên tắc giảm trừ gia cảnh cho người phụ thuộc

Theo quy định tại Khoản 2, Điều 48, Nghị định 253/2026/NĐ-CP việc đăng ký người phụ thuộc thực hiện theo nguyên tắc sau:

• Người nộp thuế được tính giảm trừ gia cảnh cho người phụ thuộc nếu người nộp thuế đã đăng ký thuế và đăng ký người phụ thuộc.
• Được tạm tính giảm trừ gia cảnh trong năm kể từ khi đăng ký người phụ thuộc (được tính đủ theo tháng).
• Trường hợp nhiều người nộp thuế cùng có trách nhiệm nuôi dưỡng một người phụ thuộc thì phải tự thỏa thuận để đăng ký giảm trừ cho một người nộp thuế trong năm tính thuế.
• Mỗi người phụ thuộc chỉ được tính giảm trừ một lần vào một người nộp thuế trong năm tính thuế.
• Trường hợp người nộp thuế có nhiều nguồn thu nhập từ tiền lương, tiền công thì được lựa chọn nơi đăng ký giảm trừ gia cảnh cho người phụ thuộc.

5. Thời điểm đăng ký người phụ thuộc

Theo Khoản 2, Điều 48, Nghị định 253/2026/NĐ-CP quy định: Thời hạn đăng ký người phụ thuộc cùng hồ sơ chứng minh là trước ngày 31/12 của năm tính thuế và được thực hiện ổn định cho các năm sau nếu không có thay đổi.

• Nếu trong năm chưa tính giảm trừ, người nộp thuế vẫn được tính giảm trừ cho người phụ thuộc kể từ tháng phát sinh nghĩa vụ nuôi dưỡng.
• Khi người nộp thuế đăng ký giảm trừ cho người phụ thuộc sẽ được tạm tính giảm trừ gia cảnh trong năm kể từ khi đăng ký người phụ thuộc (được tính đủ theo tháng).

Lưu ý: Khi quyết toán thuế TNCN quý 3/2026, để được tạm tính giảm trừ người phụ thuộc, người nộp thuế cần đăng ký kê khai người phụ thuộc trước thời điểm kê khai quyết toán thuế quý 3/2026.

6. Hồ sơ chứng minh người phụ thuộc

Hồ sơ xác định người phụ thuộc được giảm trừ gia cảnh quy định tại Điều 4, Thông tư 87/2026/TT-BTC.

6.1. Đối với con cái

Hồ sơ chứng minh người phụ thuộc như sau:

• Con đẻ: Giấy khai sinh hoặc giấy tờ chứng minh quan hệ cha, mẹ, con; thẻ Căn cước nếu con đã được cấp.
• Con nuôi: Giấy khai sinh, thẻ Căn cước nếu có và quyết định công nhận/Giấy chứng nhận nuôi con nuôi.
• Con riêng của vợ/chồng: Giấy khai sinh, thẻ Căn cước nếu có và giấy tờ chứng minh quan hệ.
• Con đang đi học: bổ sung bản chụp thẻ sinh viên, giấy xác nhận của nhà trường hoặc giấy tờ chứng minh đang học.
• Người mất năng lực hành vi dân sự hoặc người khuyết tật: bổ sung giấy tờ chứng minh tình trạng tương ứng.
• Người không có khả năng lao động: cần giấy tờ chứng minh có tỷ lệ suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên theo quy định.

6.2. Đối với vợ/chồng

Người nộp thuế chuẩn bị hồ sơ gồm:

• Bản chụp thẻ Căn cước;
• Bản chụp giấy chứng nhận kết hôn hoặc giấy tờ hợp pháp chứng minh quan hệ vợ chồng.

6.3. Người phụ thuộc là cha, mẹ

Hồ sơ chứng minh người phụ thuộc gồm:

• Cha mẹ đẻ: Thẻ Căn cước của cha/mẹ và Giấy khai sinh của người nộp thuế hoặc giấy tờ hợp pháp chứng minh quan hệ cha mẹ - con.
• Cha mẹ nuôi: Thẻ Căn cước và Quyết định công nhận hoặc Giấy chứng nhận nuôi con nuôi.
• Cha mẹ vợ/chồng: Thẻ Căn cước của cha/mẹ, Giấy khai sinh của vợ/chồng và Giấy chứng nhận kết hôn hoặc giấy tờ chứng minh quan hệ vợ chồng.
• Cha dượng, mẹ kế: Thẻ Căn cước, Giấy khai sinh của người nộp thuế và giấy tờ chứng minh quan hệ hôn nhân liên quan.

6.4. Người phụ thuộc khác không nơi nương tựa mà người nộp thuế phải trực tiếp nuôi dưỡng

Hồ sơ gồm:

• Bản chụp thẻ Căn cước của người phụ thuộc.
• Bảng kê khai người phải trực tiếp nuôi dưỡng theo mẫu quy định.
• Giấy tờ chứng minh quan hệ, nghĩa vụ nuôi dưỡng.
• Người phụ thuộc không có khả năng lao động.

Ngoài hồ sơ chứng minh quan hệ tương ứng, người nộp thuế cần bổ sung giấy tờ xác nhận tỷ lệ suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên theo quy định pháp luật.

7. Cần lưu ý gì khi tính giảm trừ người phụ thuộc trong quý 3/2026?

Khi thực hiện kê khai, tính thuế TNCN đối với thu nhập phát sinh trong quý 3/2026, doanh nghiệp và người lao động nên rà soát và lưu ý một số điểm sau:

• Người phụ thuộc có thuộc đúng nhóm đối tượng được pháp luật công nhận hay không.
• Đảm bảo người phụ thuộc đáp ứng điều kiện về thu nhập (không vượt quá 3 triệu đồng/tháng).
• Chuẩn bị đầy đủ hồ sơ chứng minh người phụ thuộc theo quy định mới có hiệu lực từ ngày 01/07/2026. Đặc biệt, người phụ thuộc là con từ đủ 18 tuổi, cha mẹ hoặc người không có khả năng lao động, cần có các giấy tờ chứng minh tình trạng học tập, khuyết tật hoặc tỷ lệ suy giảm khả năng lao động.
• Kiểm tra việc đăng ký mã số thuế và thông tin người phụ thuộc để hạn chế sai lệch thông tin khi kê khai thuế.

Trên đây là tổng hợp những quy định về người phụ thuộc khi quyết toán thuế TNCN quý 3/2026. Việc xác định và đăng ký đúng người phụ thuộc là cơ sở quan trọng để người nộp thuế được hưởng đầy đủ quyền giảm trừ gia cảnh khi tính thuế TNCN.

Khi thực hiện quyết toán thuế TNCN, cá nhân và doanh nghiệp cần rà soát đối tượng phụ thuộc, điều kiện về thu nhập, thời điểm đăng ký và hồ sơ chứng minh theo quy định mới. Chủ động cập nhật và thực hiện đúng các yêu cầu này sẽ giúp hạn chế sai sót trong kê khai, đồng thời bảo đảm quyền lợi thuế của người nộp thuế.

Thu Hương.